Exemplis
continetur Æsopi genus;
nec aliud quicquam per fabellas
quæritur
quam corrigatur error ut mortalium,
acuatque sese diligens industria.
quicumque fuerit ergo
narrandi iocus,
dum capiat
aurem et servet
propositum suum,
re commendatur, non
auctoris nomine.
equidem omni cura morem servabo senis.
sed si libuerit aliquid interponere,
dictorum sensus ut delectet varietas,
bonas in partes,
lector, accipias velim
ita, si rependet illi brevitas gratiam.
cuius verbosa ne sit commendatio,
attende cur negare
cupidis debeas,
modestis etiam offerre
quod non petierint.
Super iuvencum stabat deiectum leo.
prædator intervenit, partem postulans.
‘Darem’ inquit ‘nisi
soleres per te sumere’;
et improbum reiecit. forte
innoxius
viator est deductus
in eundem locum,
feroque viso rettulit retro
pedem.
cui placidus ille
‘Non est quod timeas’ ait,
‘et quæ debetur pars tuæ modestiæ
audacter tolle’. tunc diviso
tergore
silvas petivit, homini ut accessum daret.
Exemplum
egregium prorsus et laudabile;
verum est aviditas
dives et pauper
pudor.
A feminis utcumque spoliari viros,
ament, amentur, nempe
exemplis discimus.
Ætatis
mediæ quendam mulier
non rudis
tenebat, annos celans
elegantia,
animosque eiusdem pulchra iuvenis ceperat.
ambæ, videri dum volunt illi pares,
capillos homini legere
cœpere invicem.
qui se
putaret fingi cura mulierum,
calvus repente factus est; nam funditus
canos puella, nigros
anus evellerat.
Laceratus
quidam morsu vehementis canis,
tinctum cruore panem
misit malefico,
audierat esse quod remedium vulneris.
Tunc sic Æsopus:
‘Noli coram pluribus
hoc facere canibus, ne nos vivos devorent,
cum scierint esse
tale culpæ præmium’.
Successus
improborum plures allicit.
Aquila in sublimi quercu
nidum fecerat;
feles, cavernam nancta in media, pepererat;
sus nemoris cultrix fetum
ad imam posuerat.
tum fortuitum feles
contubernium
fraude et scelesta sic
evertit malitia.
ad nidum scandit volucris: ‘Pernicies’ ait
ʻtibi paratur, forsan et miseræ mihi.
nam, fodere
terram quod vides
cotidie
aprum insidiosum, quercum vult
evertere,
ut nostram in plano facile progeniem opprimatʻ.
terrore offuso et perturbatis sensibus
derepit ad cubile
saetosæ suis;
‘Magno’ inquit ‘in periclo sunt nati tui.
nam, simul exieris
pastum cum tenero
grege,
aquila est parata
rapere porcellos tibi’.
hunc quoque
timore postquam complevit locum,
dolosa tuto condidit sese
cavo:
inde evagata noctu
suspenso pede,
ubi esca sese explevit et prolem suam,
pavorem simulans prospicit toto
die.
ruinam metuens aquila ramis
desidet:
aper rapinam vitans
non prodit foras.
quid multa?
inedia sunt consumpti cum
suis,
felisque catulis largam præbuerat dapem.
Quantum
homo bilinguis sæpe
concinnet mali,
documentum habere hinc
stulta credulitas potest.
Est ardalionum quædam Romæ
natio,
trepide concursans, occupata in otio,
gratis anhelans, multa
agendo nil agens,
sibi molesta
et aliis odiosissima.
hanc emendare, si tamen possum, volo
vera fabella;
pretium est operæ
attendere.
Cæsar Tiberius cum petens
Neapolim
in Misenensem villam venisset suam,
quæ, monte
summo posita Luculli manu,
prospectat Siculum et respicit Tuscum mare,
ex alte cinctis unus atriensibus,
cui tunica ab umeris linteo Pelusio
erat destricta, cirris dependentibus,
perambulante læta domino
viridia,
alveolo cœpit ligneo conspargere
humum æstuantem, iactans come
officiolum:
sed deridetur. inde
notis flexibus
præcurrit alium in xystum, sedans pulverem.
agnoscit hominem Cæsar,
remque intellegit:
‘Heus!’ inquit dominus. ille
enimvero adsilit,
donationis alacer certæ
gaudio.
tum sic iocata
est tanta maiestas ducis:
‘Non multum
egisti et opera nequiquam perit;
multo maioris alapæ
mecum veneunt’.
Contra potentes nemo est munitus satis;
si vero accessit consiliator maleficus,
vis et
nequitia quicquid oppugnant, ruit.
Aquila in sublime sustulit testudinem:
quæ cum
abdidisset cornea corpus
domo,
nec ullo pacto
lædi posset condita,
venit per auras cornix, et propter
volans
‘Opimam sane prædam rapuisti unguibus;
sed, nisi monstraro quid
sit faciendum tibi,
gravi nequiquam te lassabit pondere.’
promissa parte suadet
ut scopulum super
altis ab astris duram inlidat
corticem,
qua comminuta facile vescatur cibo.
inducta vafris aquila
monitis paruit,
simul et magistræ
large divisit dapem.
sic tuta quæ Naturæ fuerat
munere,
impar duabus, occidit tristi
nece.
Muli gravati sarcinis ibant
duo:
unus ferebat fiscos
cum pecunia,
alter tumentis multo
saccos hordeo.
ille onere dives
celsa cervice eminens,
clarumque collo iactans
tintinabulum;
comes quieto sequitur et placido gradu.
subito latrones ex insidiis advolant,
interque cædem ferro
ditem sauciant:
diripiunt nummos, neglegunt vile
hordeum.
spoliatus igitur casus cum fleret suos,
‘Equidem’ inquit alter
‘me contemptum gaudeo;
nam nil amisi, nec sum læsus vulnere’.
Hoc argumento tuta est hominum tenuitas,
magnæ periclo sunt
opes obnoxiæ.
Cervus nemorosis excitatus latibulis,
ut venatorum effugeret instantem necem,
cæco timore proximam villam petit,
ut opportuno se bovili condidit.
hic bos
latenti ‘Quidnam voluisti tibi,
infelix, ultro qui ad necem cucurreris?
at ille
supplex ’Vos modo‘ inquit ’parcite:
occasione rursus erumpam data‘.
spatium diei noctis
excipiunt vices;
frondem bubulcus adfert, nil adeo videt:
eunt subinde
et redeunt omnes
rustici,
nemo animadvertit: transit etiam
vilicus,
nec ille quicquam sentit. tum gaudens ferus
bubus quietis
agere cœpit gratias,
hospitium adverso quod
præstiterint tempore.
respondit unus ’Salvum te cupimus quidem,
sed, ille qui oculos centum
habet si venerit,
magno in periclo
vita vertetur tua‘.
hæc inter ipse dominus a cena redit;
et, quia corruptos viderat nuper
boves,
accedit ad praesæpe: ’Cur
frondis parum est?
stramenta desunt. tollere hæc
aranea
quantum est laboris?‘ dum
scrutatur singula,
cervi quoque alta
conspicatur cornua;
quem convocata iubet
occidi familia,
prædamque tollit. Hæc
significat fabula
dominum videre plurimum in rebus suis.
Æsopi ingenio statuam posuere Attici,
servumque collocarunt æterna in basi,
patere honoris scirent ut cuncti viam
nec generi
tribui sed virtuti
gloriam.
quoniam occuparat alter ut primus foret,
ne solus esset, studui, quod
superfuit.
nec hæc invidia,
verum est æmulatio.
quodsi labori faverit Latium
meo,
plures habebit quos opponat
Graeciæ.
si Livor obtrectare curam voluerit,
non tamen eripiet
laudis conscientiam.
si nostrum studium ad aures pervenit tuas,
et arte fictas animus sentit
fabulas,
omnem querellam submovet felicitas.
sin autem rabulis
doctus occurrit labor,
sinistra quos in lucem natura extulit,
nec quidquam possunt nisi
meliores carpere,
fatale exilium corde
durato feram,
donec Fortunam criminis pudeat sui.